مباحثى همچون : امامت ، حدوث و قدم ، اثبات بارى ، توحيد بارى ، جبر و اختيار ، معادشناسى ، ايمان مرتكب كبيره . علم كلام نيز در واقع از رشحات بحار و قبسات انوار وجود ايشان است كه بعدها در اثر تلاش علما و انديشمندان مسلمان تنظيم و تبويب گشته و در قالب علمى مستقل عرضه شد . از اين رو ما اين دوران را عصر طلايى پيش از تأليف مىناميم . عصر تأليف : بتدريج از أوائل قرن دوم هجرى بويژه از زمان امام صادق - عليه السلام - كه حوزه‌هاى معرفتى تأسيس شد و بحثها و مناقشات علمى رواج يافت و انواع نحله‌هاى فلسفى از طريق ترجمهء آثار يونانى ، ايرانى و . . . وارد جامعهء اسلامى شد ، مسلمانان ضرورت تدوين علمى را احساس كردند كه عهده‌دار امور سه‌گانهء ياد شده باشد ، علمى كه بعدها نام كلام را به خود گرفت . بنا بر شواهد تاريخى دو گروه شاخص كلامى اهل سنّت ؛ يعنى اشاعره و معتزله در تأليف آثار كلامى بر اماميّه پيشى گرفتند . عمده‌ترين عوامل اين سبقت آن بود كه عامّة پس از رحلت رسول گرامى اسلام - صلّى الله عليه و آله و سلّم - به جاى تمسّك به حبل متين ولايت به اجتهادات ، آرا و استحسانات شخصى خويش روى آوردند . امّا اماميّه چون امام را امتداد وجودى پيامبر - صلّى الله عليه و آله و سلّم - مىدانستند ، همواره خود را در كنار چشمهء جوشان معارف يافته ، جان خويش را از آن سيراب و شبهات و استفهامات را از رهگذر بيانات ايشان حلّ مىكردند . علاوه بر عامل ياد شده ، ارتقاى افق فكرى مسلمانان ، ورود به عصر ترجمه و به تبع آن مواجههء با انواع نحله‌ها و انديشه‌هاى خارجى ، رهايى نسبى از قيد مشكلات داخلى و جنگها و روى آوردن به مسائل فكرى و فرهنگى ، يأس دشمنان از رويارويى مستقيم نظامى و گرايش به تهاجمات فرهنگى ، انديشمندان اماميّه را بر آن داشت تا به تأليف آثارى دست زنند كه علاوه بر بيان و اثبات عقائد آنها ، رافع استفهامات و دافع شبهات هم باشد .